Odsetki za opóźnienie i kapitałowe — dwie różne stawki
Odsetki za opóźnienie = stopa referencyjna NBP + 5,5 p.p. — za niespełnienie świadczenia pieniężnego (art. 481 KC)
Odsetki kapitałowe = stopa referencyjna NBP + 3,5 p.p. — oprocentowanie kapitału (pożyczki, sumy z pozwu, depozyty)
Odsetki kapitałowe = stopa referencyjna NBP + 3,5 p.p. — oprocentowanie kapitału (pożyczki, sumy z pozwu, depozyty)
Przy stopie referencyjnej 2,75% (stan na listopad 2026 r.) odsetki za opóźnienie wynoszą 8,25%, a kapitałowe 6,25%. Odsetki za opóźnienie naliczają się z mocy prawa — nawet jeśli umowa nic nie mówi o oprocentowaniu. Odsetki kapitałowe powstają dopiero wtedy, gdy strony je umówiły albo przepis wprost je nakazuje.
Przykład — niezapłacona faktura 10 000 zł
Faktura płatna do 31 maja 2026 r., zapłacona 13 listopada — 167 dni opóźnienia:
| Etap obliczeń | Wynik |
|---|---|
| Kwota × dni × stawka ÷ 365 | 10 000 × 167 × 8,25% ÷ 365 |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie | 377,59 zł |
| Dzienny koszt zwłoki | 2,26 zł |
| Łącznie do zapłaty (kapitał + odsetki) | 10 377,59 zł |
Pół roku zwłoki przy 10 000 zł to niemal 378 zł. Przy kwotach faktury 100 000 zł ten sam okres kosztuje dłużnika już 3 776 zł — i to bez wezwania i sądu, bo odsetki naliczają się same od dnia wymagalności.
Odsetki umowne i maksymalne
- Strony mogą umówić wyższe odsetki niż ustawowe — ale maksimum to podwójna stawka odsetek za opóźnienie (przy 8,25% ustawowych maksymalne umowne wynoszą 16,50%).
- Wyższa umowa jest częściowo nieważna — wierzytelność zamienia się automatycznie w maksimum ustawowe, więc nadmiar nie przepada „całkowicie”.
- Odsetki od odsetek (kapitalizacja) są dopuszczalne dopiero po skierowaniu sprawy na drogę postępowania sądowego.
- Bieg przedawnienia — wierzytelność z faktury przedawnia się zwykle po 3 latach (stosunki gospodarcze) i 6 latach (pozostałe); przerwanie biegu przedawnienia ma istotne znaczenie dla samego prawa do odsetek.
Odsetki podatkowe czy ustawowe — nie myl pojęć
| Cecha | Odsetki podatkowe | Odsetki ustawowe (cywilne) |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Ordynacja podatkowa | Kodeks cywilny |
| Stawka 2026 | 10,50% (200% lombard + 2 p.p.) | 8,25% za opóźnienie (ref. + 5,5 p.p.) |
| Kiedy | Zaległości PIT, CIT, VAT | Faktury, pożyczki, wierzytelności |
| Próg pomijalności | 8,70 zł | brak |
| Stawka obniżona | jest (korekty deklaracji) | brak |
Uwaga: stawki odsetek cywilnych zmieniają się automatycznie wraz ze stopą referencyjną NBP — dokładną wartość na dzień obliczeń sprawdź w tabeli stóp NBP. Kalkulator przechowuje wartości przyjęte dla listopada 2026 r. i pozwala też wpisać własną stopę.
Najczęściej zadawane pytania
Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie w 2026 roku?
Przy stopie referencyjnej NBP 2,75% (listopad 2026) odsetki za opóźnienie wynoszą 8,25% rocznie, a kapitałowe 6,25%. Stawka zmienia się automatycznie przy każdej zmianie stopy NBP — przy rozliczeniach sięgających w przeszłość podziel okres na fragmenty z różnymi stawkami.
Czy odsetki ustawowe naliczają się bez wezwania?
Tak — odsetki za opóźnienie naliczają się z mocy prawa od dnia, w którym świadczenie stało się wymagalne. Wezwanie do zapłaty jest potrzebne do przerwania biegu przedawnienia i budowania dowodów, ale nie „włącza” odsetek.
Od którego dnia liczyć odsetki od faktury?
Od dnia następującego po terminie płatności wskazanym na fakturze (a jeśli go nie ma — po terminie wynikającym z umowy lub ustawowym). Dzień faktycznej zapłaty wlicza się do okresu odsetek.
Ile wynoszą maksymalne odsetki umowne?
Podwójna stawka odsetek za opóźnienie — przy 8,25% to maksymalnie 16,50% rocznie. Umowa z wyższym oprocentowaniem jest częściowo nieważna: wierzytelność zamienia się w maksimum ustawowe.
Jak liczyć odsetki, gdy stopa NBP zmieniła się w trakcie zaległości?
Podziel okres na fragmenty: dla każdego fragmentu stosujesz stawkę obowiązującą w jego dniach. Suma fragmentów daje łączną kwotę odsetek. Kalkulator nie robi tego automatycznie — policz okresy osobno i dodaj wyniki.
Kalkulator jest aktualizowany zgodnie z obowiązującymi przepisami. Dane zweryfikowane na listopad 2026 r. Wyliczenia mają charakter poglądowy i nie stanowią porady podatkowej ani prawnej.